Paweł Filipek

Ochrona praw człowieka w Europie

Instytut Europeistyki UJ Schemat przedmiotów prawniczych w IE UJ

 

Wprowadzenie

Straße der Menschenrechte Ulica praw człowieka w Wiedniu
(PD Justin Snider)

Poziom ochrony praw człowieka w Europie traktowany bywa jako poziom odniesienia przy ocenianiu ochrony na poziomie powszechnym (realizowanej przede wszystkim przez ONZ i pod auspicjami ONZ) jak i regionalnym w obrębie innych kontynentów, co nie oznacza, że na kontynencie europejskim nie występują już problemy w ochronie praw jednostki praw człowieka.

Kurs stawia sobie za cel przedstawienie architektury prawnej i instytucjonalnej, w której ochrona praw człowieka jest prowadzona w Europie. W ramach kursu omawiane będą aktualne zagadnienia ochrony praw człowieka takie jak: mniejszości narodowe, bioetyka i biomedycyna, równouprawnienie i zwalczanie dyskryminacji, ochrona uchodźców, problemy związane ze zwalczaniem terroryzmu.

Kurs jest kursem podstawowym dla innych przedmiotów: prawo Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Prawo antydyskryminacyjne UE, ochrona praw jednostki w prawie polskim. Dla specjalizacji prawniczej uzupełniających studiów magisterskich należy do różnicy programowej.

Zarys tematyki

    I. PRAWO i INSTYTUCJE ochrony praw człowieka

  1. Wprowadzenie. Czym są prawa człowieka, koncepcje praw człowieka. Podziały, generacje praw człowieka, systemy ochrony (powszechny, regionalny, krajowy). Uniwersalizm a regionalizm praw człowieka. Fragmentacja praw człowieka?
  2. Historia praw człowieka w Europie. Ochrona jednostki w starożytności. Wieki średnie. Pokój augsburski 1555. Pokój westfalski 1648. Handel niewolnikami i jego zwalczanie. Traktaty mniejszościowe. II wojna światowa i zbrodnie międzynarodowe. Narodziny międzynarodowego prawa praw człowieka. Współczesne wyzwania dla ochrony praw człowieka: konflikty etniczne, terroryzm.
  3. Przegląd europejskich Instytucji, instrumentów i procedur. Europejskie organizacje regionalne: Rada Europy, Unia Europejska, OBWE. Umowy międzynarodowe a deklaracje polityczne i ich rola. Obowiązki prawne i zobowiązania. Procedury sądowe, quasi sądowe i pozasądowe (komitety eksperckie, ombudsmeni). Rola organizacji pozarządowych.
  4. Zakres ochrony praw człowieka w Radzie Europy. Konwencja Europejska, Karta Społeczna, Konwencja o Zapobieganiu Torturom. Konwencja o Prawach Człowieka i Biomedycynie. Komisarz Praw Człowieka, Europejska Komisja przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji.
  5. Ochrona praw człowieka w Unii Europejskiej. Prawa fundamentalne jako ogólne zasady prawa UE, prawo pierwotne i prawo wtórne. Karta Praw Podstawowych. Unia Europejska a Europejska Konwencja Praw Człowieka. Orzecznictwo ETS i ETPC. Prawa wynikające z obywatelstwa europejskiego. Prawa człowieka w relacjach zewnętrznych UE.
  6. Działalność OBWE w dziedzinie praw człowieka. Mechanizm wymiaru ludzkiego. Komisarz OBWE ds. mniejszości narodowych. Biuro Instytucji Demokratycznych. Monitoring wyborów parlamentarnych.
  7. II. WYBRANE ASPEKTY ochrony praw człowieka w Europie

  8. Ochrona mniejszości narodowych i etnicznych. Czystki etniczne w XX wieku. Traktaty mniejszościowe po I wojnie światowej. Konwencja ramowa Rady Europy. Ochrona języków mniejszościowych i regionalnych. Polityka Unii Europejskiej. Sytuacja mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce.
  9. Prawa socjalne w Europie. Europejska Karta Społeczna, jej rewizja i protokoły dodatkowe. Europejski Komitet Praw Społecznych i skargi zbiorowe. Ochrona socjalna w Unii Europejskiej.
  10. Ochrona uchodźców Europie. Konwencja genewska z 1951, uchodźca i ”uzasadniona obawa przed prześladowaniem”. Klauzule włączania i wyłączania. Non-refoulment. Ochrona uchodźców w działaniach Rady Europy. Polityka azylowa Unii Europejskiej. Polska praktyka przyjmowani uchodźców.
  11. Zwalczanie dyskryminacji. Pojęcie dyskryminacji i jej formy, dyskryminacja bezpośrednia i pośrednia. Podstawy dyskryminacji. Klauzula antydyskryminacyjna w Konwencji Europejskiej. Protokół 12 do Konwencji. Prawo antydyskryminacyjne Unii Europejskiej. Kto co musi dowieść? – przesunięcie ciężaru dowodowego.
  12. Problemy bioetyczne i biomedyczne. Europejska Konwencja Biomedyczna i protokoły dodatkowe. Zasady bioetyki. Prawa pacjenta. Ochrona genomu ludzkiego. Badania naukowe ma ludziach i embrionach. Klonowanie ludzi. Transplantacje. Konwencja Biomedyczna a Europejska Konwencja Praw Człowieka.
  13. Walka z terroryzmem i ochrona praw jednostek. Dylematy prawne i moralne. Konwencje przeciwko terroryzmowi. CODEXTER. Więzienia CIA w Europie. Sankcje indywidualne ONZ i działania Unii Europejskiej.
  14. Handel ludźmi. Przyczyny i zakres zjawiska. Konwencja Rady Europy o zwalczaniu handlu ludźmi. Programy UE: STOP i DAPHNE. Decyzja ramowa i dyrektywa UE. Jurysdykcja i ściganie handlu ludźmi.

Literatura

Egzaminy

Egzamin pisemny, trzyczęściowy: część I: test wielokrotnego wyboru, część II: pytania do uzupełnienia lub udzielenia krótkiej odpowiedzi (1-2 zdania), część III: esej.

Powrót na górę strony

Data ostatniej aktualizacji: 06.10.2014

Paweł Filipek  |  Dydaktyka  |  Publikacje  |  Kontakt  |  Linki